Zatory płatnicze 2025: Jak nowe rozporządzenie UE w sprawie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych zmieni zasady gry?
W dniu 23 kwietnia 2024 r. Parlament Europejski przyjął rozporządzenie dotyczące zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Dokument został następnie zatwierdzony przez Radę Unii Europejskiej, i opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE. Oznacza to, że nowe przepisy zaczną obowiązywać jesienią 2025 r., po upływie 18 miesięcy od publikacji. Będą one stosowane bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich UE.
Nowe prawo radykalnie zmienia dotychczasowe reguły gry – skróci dopuszczalne terminy płatności, zwiększy ochronę wierzycieli i nałoży dodatkowe obowiązki na przedsiębiorców oraz instytucje publiczne. Firmy, które nie przygotują się na te zmiany, mogą odczuć ich skutki w postaci kar, wyższych kosztów finansowania czy utraty płynności. W tym kontekście szczególnie ważne stają się zatory płatnicze, które od lat są poważnym wyzwaniem dla europejskiej gospodarki.
Czym są zatory płatnicze?
To sytuacje, w których jedna firma nie reguluje należności wobec swojego kontrahenta w ustalonym terminie. Powoduje to efekt domina – kolejne przedsiębiorstwa także nie otrzymują płatności i nie są w stanie terminowo spłacać własnych zobowiązań. W praktyce oznacza to blokowanie przepływu gotówki w gospodarce, co szczególnie uderza w małe i średnie przedsiębiorstwa. Zatory płatnicze destabilizują rynek i zagrażają płynności finansowej firm, dlatego chcąc im zapobiec, zdecydowano się na wdrożenie szczegółowych regulacji. Dzięki rozporządzeniu łatwiej będzie ograniczyć skalę tego zjawiska i zapewnić większą stabilność obrotu gospodarczego w całej UE.
Polecamy także artykuł: Pozbądź się długów – platforma wsparcia dla przedsiębiorców i konsumentów w kryzysie
Jakich zmian należy się spodziewać?
ZMIANA TERMINÓW PŁATNOŚCI I NALICZANIE ODSETEK
- Standardowy termin płatności: Uległ skróceniu, aby ograniczyć praktykę przeciągania uregulowania należności przez duże podmioty kosztem mniejszych dostawców. Jakie są terminy płatności w transakcjach handlowych? W myśl nowych przepisów unijnych maksymalny termin nie może przekroczyć 30 dni, z wyjątkiem sytuacji ściśle określonych w regulacjach.
- Wyjątki: Termin może zostać wydłużony do 60 dni, jeśli ustalono to w umowie, lub do 120 dni w przypadku towarów sezonowych i produktów wolnorotujących (z definicjami określonymi przez Komisję Europejską).
- Naliczanie odsetek: Odsetki za opóźnienia będą naliczane automatycznie od daty otrzymania faktury lub odbioru towarów/usług (w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi później). Stopa odsetek wynosi stopę referencyjną powiększoną o 8 punktów procentowych.
- Brak odstępstw: Nie przewidziano możliwości rezygnacji z naliczania odsetek za opóźnienia.
JEDNORAZOWA REKOMPENSATA ZA OPÓŹNIENIA
W przypadku opóźnień w płatnościach przewidziano podwyższone jednorazowe odszkodowanie:
- 50 EUR – dla transakcji o wartości od 0 do 1.500 EUR,
- 100 EUR – dla transakcji o wartości od 1.501 EUR do 15.000 EUR,
- 150 EUR – dla transakcji o wartości powyżej 15.000 EUR.
Rozporządzenie wyklucza możliwość rekompensaty za odstąpienie od umowy przez dostawcę.
PROCEDURY ODBIOROWE I WERYFIKACJA TOWARÓW
Nowe przepisy ograniczają możliwość weryfikacji zgodności towarów lub odbioru usług wyłącznie do przypadków określonych przez prawo krajowe, gdy jest to konieczne ze względu na specyfikę towarów lub usług. Strony będą musiały szczegółowo opisać procedurę badania towarów lub odbioru usług, przy czym czas trwania tych procedur nie może przekroczyć 30 dni.
Strony umowy będą zobowiązane do opisania szczegółowej procedury badania rzeczy lub odbioru usługi, dzieła czy robót budowlanych, przy czym czas trwania tej procedury nie może przekroczyć 30 dni.
ZAMÓWIENIA PUBLICZNE I ODPOWIEDZIALNOŚĆ GW
W zamówieniach publicznych generalni wykonawcy zostaną zobowiązani do przedstawienia dowodu uregulowania płatności na rzecz bezpośrednich podwykonawców w terminie 30 dni.
W przypadku braku takiego dowodu zamawiający będzie musiał powiadomić o tym Prezesa UOKiK.
Kto raportuje zatory płatnicze?
Zgodnie z nowymi regulacjami odpowiedzialność za transparentność spoczywa na dużych podmiotach uczestniczących w zamówieniach publicznych. Muszą one dokumentować terminowe płatności wobec podwykonawców, a w razie uchybień narażają się na sankcje i kontrolę organów nadzoru.
KARY I SANKCJE ZA ZATORY PŁATNICZE
Nowe przepisy przewidują szereg konsekwencji dla podmiotów, które nie dostosują się do zasad. Jakie kary za zatory płatnicze przewidziano? Mogą to być m.in. odsetki ustawowe, obowiązek wypłaty rekompensaty, a także sankcje administracyjne nałożone w przypadku uporczywego naruszania prawa. Celem jest zapewnienie, aby unijne regulacje skutecznie chroniły płynność finansową przedsiębiorstw i zmniejszały ryzyko powstawania opóźnień.
Podsumowując, rozporządzenie unijne z 2025 roku wprowadza jednolite i surowsze zasady dotyczące terminów płatności, aby skutecznie ograniczyć zatory płatnicze. Nowe prawo ma chronić przede wszystkim małe i średnie przedsiębiorstwa oraz zapewnić bardziej stabilny obrót gospodarczy w całej Unii Europejskiej. W przypadku trudności z egzekwowaniem płatności lub konieczności dochodzenia roszczeń rozwiązaniem może być profesjonalna windykacja należności, którą świadczy m.in. kancelaria prawna GFP Legal, wspierając firmy w odzyskiwaniu swoich pieniędzy i zabezpieczaniu płynności finansowej.
Materiał prasowy: radca prawny Bartosz Fogel.
