Zastrzeżenie numeru PESEL – obowiązki spoczywające na bankach
Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe, w szczególności banki są zobowiązane do realizacji szeregu dodatkowych obowiązków związanych z instytucją zastrzegania numerów PESEL. Przepisy mają na celu ograniczanie przypadków kradzieży tożsamości. W tym artykule szczegółowo omówimy zagadnienie: zastrzeżenie numeru PESEL a obowiązki banku.
Zastrzeżenie numeru PESEL a obowiązki banku
Zawieranie umów
Przed zawarciem umowy konieczna jest weryfikacja zastrzeżenia PESEL przez bank. Personel ma obowiązek sprawdzić, czy numer PESEL konsumenta widnieje jako zastrzeżony w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL (dalej: „Rejestr PESEL”), w przypadku zawierania umowy:
- rachunku oszczędnościowego i rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego;
- o świadczenie usługi płatniczych polegających na wydawaniu instrumentów płatniczych (np. kart kredytowych czy debetowych);
- kredytu;
- pożyczki;
- leasingu.
Ponadto obowiązek weryfikacji zastrzeżenia numeru PESEL w Rejestrze istnieje w przypadku zmian umów o kredyt, pożyczkę, czy leasing, w wyniku których następuje zwiększenie zadłużenia.
Wypłata gotówki
Czy bank musi sprawdzić zastrzeżenie PESEL przed wypłatą gotówki? Tak. Istnieje obowiązek weryfikacji konsumenta w Rejestrze PESEL przez banki krajowe i oddziały banków zagranicznych przed wypłatą gotówki z rachunku bankowego w placówce, a następnie blokada wypłaty na okres 12 godzin od momentu złożenia dyspozycji wypłaty w przypadku, gdy wypłata przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy czym do powyższego limitu będą wliczać się wszystkie dyspozycje wypłaty dokonane w danym dniu we wszystkich placówkach banku krajowego lub oddziału banku zagranicznego. Powyższy obowiązek blokady wypłaty trwa nadal, nawet w przypadku, gdyby konsument w międzyczasie wycofał zastrzeżenie numeru PESEL.
Przeczytaj też: NSA: banki nie mogą przechowywać danych byłych i niedoszłych klientów
Odpowiedzialność banku przy zastrzeżonym PESEL
Określono również odpowiedzialność banku przy zastrzeżonym PESEL w przypadku braku realizacji powyższych obowiązków, a mianowicie instytucje finansowe nie będą mogły domagać się od konsumenta ani jego następców prawnych zaspokojenia roszczeń z tytułu zawarcia umów, wymienionych powyżej, jeśli w chwili zawarcia tej umowy numer PESEL konsumenta był zastrzeżony. Nie będzie również możliwości zbycia wierzytelności powstałych z takiej umowy. Przed przekazaniem informacji o zobowiązaniach klienta banki, inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów oraz instytucje kredytowe będą musiały przeprowadzić weryfikację, czy w momencie zawarcia umowy dane klienta widniały w Rejestrze. Bank ma obowiązek sprawdzić zastrzeżenie numeru PESEL w sposób określony w ustawie o ewidencji ludności[1], to znaczy:
- korzystając z ogólnodostępnego narzędzia do weryfikacji udostępnionego przez ministra właściwego do spraw informatyzacji (w toku weryfikacji niezbędne będzie podanie: (i) w przypadku zastrzeżenia PESEL obywatela polskiego: numeru PESEL oraz serii i numeru ostatniego wydanego dowodu osobistego lub dokumentu paszportowego zamieszczonych w rejestrze PESEL, (ii) w przypadku zastrzeżenia PESEL cudzoziemca: numeru PESEL oraz serii i numeru ostatniego dokumentu podróży cudzoziemca lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo zamieszczonego w rejestrze PESEL);
- korzystając z automatycznej weryfikacji, za pomocą teletransmisji danych udostępnianych przez ministra właściwego do spraw informatyzacji ściśle określonym przez przepisy podmiotom, do których należą w szczególności banki i instytucje finansowe.
Co w przypadku, kiedy bank sprawdza zastrzeżenie numeru PESEL, jest on niedostępny? W tej sytuacji bank powinien ponowić próbę dokonania weryfikacji. Jeśli to się nie powiedzie, ma możliwość wyboru:
- odmowy zawarcia umowy do czasu przywrócenia dostępności Rejestru PESEL;
- zawarcia umowy z zachowaniem należytej staranności przy weryfikacji tożsamości konsumenta i udokumentowania dokonania tej weryfikacji. W przypadku, gdy niedostępność Rejestru PESEL trwa dłużej niż 15 minut, bank będzie miał możliwość dochodzenia należności wynikających z umowy nawet w przypadku, gdy w momencie zawierania umowy konsument miał zastrzeżony numer PESEL. Powyższe nie dotyczy planowanych niedostępności Rejestru PESEL, o których informacja została udostępniona na stronie Ministra właściwego do spraw informatyzacji.
[1] Art. 23j i 23m ustawy o ewidencji ludności.
W praktyce oznacza to, że procedury banku przy zastrzeżonym PESEL powinny być jasno opisane, spójne z obowiązującymi przepisami i możliwe do udokumentowania w razie kontroli lub sporu z klientem. Kancelaria GFP Legal we Wrocławiu wspiera przedsiębiorców i instytucje w analizie obowiązków regulacyjnych, przygotowywaniu procesów wewnętrznych oraz ograniczaniu ryzyk prawnych. Zapraszamy do zapoznania się z ofertą.
Sprawdź także: Zmiany w prawie bankowym w zakresie outsourcingu
Procedury banku przy zastrzeżonym PESEL – najczęściej zadawane pytania
Ile można wypłacić z banku przy zastrzeżonym numerze PESEL?
Samo zastrzeżenie numeru PESEL nie blokuje automatycznie wszystkich wypłat gotówki. Bank ma jednak obowiązek dodatkowej weryfikacji przy wypłatach realizowanych w placówce, jeśli ich wartość przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. W praktyce limity wypłat przy zastrzeżonym numerze PESEL są więc powiązane z obowiązkami weryfikacyjnymi banku wynikającymi z ustawy.
Czy mając zastrzeżony PESEL, można robić przelewy?
Tak, zastrzeżenie numeru PESEL co do zasady nie blokuje wykonywania standardowych przelewów bankowych ani korzystania z rachunku. Przepisy koncentrują się głównie na zawieraniu nowych umów oraz wypłatach gotówki realizowanych w placówkach bankowych.
Czy banki sprawdzają zastrzeżenie PESEL?
Tak. Banki mają obowiązek weryfikacji, czy numer PESEL klienta został zastrzeżony, m.in. przed zawarciem umowy kredytu, pożyczki, leasingu czy otwarciem rachunku bankowego. Obowiązek ten dotyczy również określonych wypłat gotówki realizowanych w oddziałach.
Czy po zastrzeżeniu PESEL można korzystać z bankowości elektronicznej?
Tak, samo zastrzeżenie numeru PESEL nie powoduje zablokowania dostępu do bankowości internetowej ani mobilnej. Klient nadal może korzystać z rachunku, wykonywać przelewy czy sprawdzać saldo konta, o ile bank nie zastosuje dodatkowych zabezpieczeń wynikających z indywidualnej sytuacji.
Jaką kwotę można pobrać przy zastrzeżonym PESEL?
Przepisy nie wprowadzają całkowitego zakazu wypłaty gotówki przy zastrzeżonym numerze PESEL. Jeżeli jednak wypłata w placówce przekracza ustawowy próg odpowiadający trzykrotności minimalnego wynagrodzenia, bank ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji oraz może czasowo zablokować realizację wypłaty.
Materiał prasowy: radca prawny Ewa Kuczyńska.
