Banki pod lupą UOKiK: Sankcje za problemy z wakacjami kredytowymi
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów konsekwentnie egzekwuje przepisy dotyczące wakacji kredytowych. Najnowsze decyzje dotyczą banków z grupy Pekao – Banku Polskiej Kasy Opieki S.A. oraz Pekao Banku Hipotecznego S.A., na które nałożono łącznie blisko 119 mln zł kar. Nie był to jednak pierwszy przypadek ingerencji UOKiK w związku z nieprawidłowym wdrażaniem ustawowych ulg dla kredytobiorców. Już wcześniej urząd ukarał BNP Paribas Bank Polska oraz Bank Pocztowy za bezprawne ograniczanie dostępu do wakacji kredytowych w bankowości elektronicznej. Na czym polegają wakacje kredytowe i dlaczego sposób ich stosowania przez banki znalazł się pod tak ścisłą kontrolą organu ochrony konsumentów? Wyjaśniamy w artykule.
Wakacje kredytowe – co to jest i jaki ma cel?
Zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom, od sierpnia 2022 r. do końca 2024 r. konsumenci mogli skorzystać z tzw. wakacji kredytowych. Na czym polegało dokładnie to rozwiązanie? Miało umożliwiać zawieszenie spłaty maksymalnie 12 rat kredytu hipotecznego. Celem regulacji było wsparcie gospodarstw domowych w okresie gwałtownego wzrostu stóp procentowych, który przełożył się na znaczące podwyżki rat kredytowych.
Od momentu, kiedy wprowadzono wakacje kredytowe, UOKiK zaczął monitorować sposób ich wdrażania przez banki. W ramach 17 postępowań wyjaśniających urząd analizował praktyki instytucji finansowych. Większość banków po interwencjach urzędu zmieniła swoje działania, jednak niestety w przypadku niektórych banków sprawa zakończyła się nałożeniem kar.
Wakacje kredytowe a zakazane działania banków z grupy Pekao
Jak informuje UOKiK, wakacje kredytowe nie były prawidłowo realizowane przez dwa banki z grupy Pekao (Bank Polska Kasa Opieki S.A. oraz Pekao Bank Hipoteczny S.A. Instytucje te stosowały bowiem model obsługi wniosków o wakacje kredytowe, który pozostawał w sprzeczności z obowiązującymi przepisami ustawy. Z jednej strony skracały faktyczny okres zawieszenia spłaty rat kredytu hipotecznego, z drugiej automatycznie i nieproporcjonalnie wydłużały okres kredytowania.
Problem dotyczył przede wszystkim sytuacji, gdy konsument składał wniosek w ostatnim miesiącu kwartału. Wówczas zawieszenie było udzielane nie na pełny miesiąc, lecz od dnia złożenia wniosku do końca miesiąca. Przykładowo, klient składający wniosek 15 marca 2023 r. otrzymywał zawieszenie tylko na 17 dni, zamiast na pełny miesiąc.
Jednocześnie banki wydłużały okres spłaty kredytu o cały miesiąc, mimo że faktyczne „wakacje” trwały krócej. W efekcie kredytobiorcy spłacali zobowiązanie dłużej, niż wynikałoby to z realnego czasu wakacji kredytowych. W ocenie UOKiK takie działanie mogło prowadzić do zwiększenia całkowitego kosztu kredytu, zwłaszcza poprzez naliczanie dodatkowych odsetek.
UOKiK uznał, że działania banków miały charakter systemowy, a nie incydentalny. Praktyki te zostały zaniechane: w zakresie nieproporcjonalnego wydłużania okresu kredytowania z końcem 2023 r., a w zakresie skracania okresu zawieszenia spłaty – z końcem 2024 r.
Jakie kary finansowe UOKiK nałożył na banki z grupy Pekao?
W związku z naruszeniem przepisów dotyczących wakacji kredytowych, kary dla banków zostały nałożone w wysokości odpowiadającej skali i charakterowi stwierdzonych nieprawidłowości. Za te praktyki Bank Polska Kasa Opieki S.A. został ukarany kwotą 117 801 000 zł, a Pekao Bank Hipoteczny S.A. – 1 183 304 zł. Oba banki zostały również zobowiązane do poinformowania wszystkich poszkodowanych klientów o stwierdzonych naruszeniach. Decyzje nie są prawomocne i mogą zostać zaskarżone do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Interwencja UOKiK w sprawie wakacji kredytowych. BNP Paribas oraz Bank Pocztowy
Warto przypomnieć, że w styczniu 2023 r. podobna interwencja UOKiK dotyczyła BNP Paribas Bank Polska S.A. oraz Banku Pocztowego S.A. W tej sprawie urząd stwierdził naruszenie zbiorowych interesów konsumentów polegające na bezprawnym ograniczaniu w bankowości elektronicznej liczby rat, o których zawieszenie można było wnioskować jednorazowo.
Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, od sierpnia 2022 r. do końca 2023 r., konsumenci mogli zawiesić spłatę maksymalnie 8 rat kredytu hipotecznego. Ustawodawca pozostawił im swobodę co do tego, czy złożą jeden wniosek obejmujący wszystkie okresy, czy będą robić to stopniowo. Tymczasem BNP Paribas i Bank Pocztowy w swoich systemach bankowości elektronicznej wprowadziły ograniczenia, które tę swobodę istotnie zmniejszały.
BNP Paribas Bank Polska S.A. początkowo umożliwiał złożenie wniosku jedynie na 1 lub 2 miesiące III kwartału 2022 r. Bank zaniechał tej praktyki dopiero 8 września 2022 r. Z kolei Bank Pocztowy S.A. do 17 października 2022 r. pozwalał w bankowości elektronicznej na złożenie wniosku maksymalnie na 4 raty w 2022 r., przy czym musiały to być miesiące następujące bezpośrednio po sobie.
Jak wskazał Prezes UOKiK, przepisy pozostawiają wybór konsumentom, na jaki okres chcą zawiesić spłatę rat i czy chcą wnioskować jednorazowo czy sukcesywnie. Ograniczanie tego uprawnienia przez banki jest bezprawne i oznacza utrudnianie korzystania z ustawowych praw.
Wakacje kredytowe. Skutki dla konsumentów i decyzje UOKiK
UOKiK wyjaśnił, że takie praktyki powodowały realne niedogodności dla kredytobiorców. Konsumenci musieli wielokrotnie składać wnioski i pilnować terminów, co mogło zniechęcać ich do ubiegania się o zawieszenie kolejnych rat. W efekcie część osób mogła w ogóle zrezygnować z przysługujących im wakacji kredytowych.
Jeżeli chodzi o wakacje kredytowe, kara dla banków za naruszenia w 2023 r. nałożona na BNP Paribas Bank Polska przez prezesa UOKiK wyniosła 2 720 515,50 zł, a na Bank Pocztowy – 233 860,95 zł. Po uprawomocnieniu się decyzji oba banki zostały zobowiązane do opublikowania ich treści na swoich stronach internetowych oraz w mediach społecznościowych.
Wspólny mianownik spraw
Zarówno w sprawie z 2023 r. dotyczącej BNP Paribas i Banku Pocztowego, jak i w najnowszej decyzji wobec banków z grupy Pekao, UOKiK podkreślił, że wakacje kredytowe miały stanowić realne wsparcie dla kredytobiorców w okresie wysokich stóp procentowych. Każde działanie banków, które ogranicza dostęp do tego mechanizmu lub czyni go mniej korzystnym, jest traktowane przez urząd jako naruszenie prawa i interesów konsumentów.
Sprawy te pokazują, że choć większość banków ostatecznie dostosowała swoje praktyki do przepisów, UOKiK nie waha się sięgać po dotkliwe kary finansowe wobec instytucji, które zdaniem urzędu naruszały ustawowe prawa kredytobiorców.
Co te decyzje oznaczają w praktyce dla banków i kredytobiorców?
Opisane sprawy pokazują, że nieprawidłowe wdrażanie regulacji konsumenckich – nawet w obszarze rozwiązań czasowych, takich jak wakacje kredytowe – może skutkować dotkliwymi sankcjami finansowymi i dodatkowymi obowiązkami wobec klientów. Zarówno banki, jak i kredytobiorcy coraz częściej potrzebują profesjonalnego wsparcia prawnego przy ocenie zgodności działań z przepisami, analizie ryzyk regulacyjnych czy dochodzeniu swoich praw. W takich sytuacjach pomoc oferuje Kancelaria prawna GFP Legal Wrocław, która doradza w sprawach z zakresu prawa bankowego, ochrony konsumentów oraz postępowań przed UOKiK i sądami, wspierając klientów w bezpiecznym poruszaniu się po skomplikowanym otoczeniu regulacyjnym.
Informacje prasowe UOKiK dostępne na stronach Urzędu pod linkami TUTAJ oraz TUTAJ.
Materiał prasowy: radca prawny Mikołaj Domagała.
