Zawód dietetyka – regulacje prawne, kwalifikacje i perspektywy ustawowego uregulowania
Czy dietetyk jest uregulowany prawnie? W odróżnieniu od takich zawodów jak lekarz, dentysta, pielęgniarka, położna, ratownik medyczny, farmaceuta, felczer czy diagnosta laboratoryjny, dietetyk prawo wykonywania zawodu czerpie nie z jednej kompleksowej ustawy, lecz z rozproszonych przepisów wykonawczych. Brak jednolitego aktu rangi ustawowej sprawia, że warunki dostępu do tego zawodu oraz zasady posługiwania się tytułem zawodowym dietetyka nie zostały dotychczas precyzyjnie określone. Mimo to w aktualnym porządku prawnym można wskazać szereg rozporządzeń, które częściowo regulują zasady wykonywania tego zawodu. Powszechnie przyjmuje się przy tym, że osoba wykonująca pracę dietetyka – po spełnieniu określonych wymogów – może zostać uznana za przedstawiciela zawodu medycznego, czyli osobę uprawnioną i legitymującą się fachowymi kwalifikacjami do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie.
Czy zawód dietetyka jest regulowany? Zakres obowiązujących przepisów
Ustawa o dietetykach jako odrębny, samodzielny akt prawny dotychczas nie powstała. Środowisko zawodowe od lat podkreśla, że jeśli chodzi o zawód dietetyka, ustawa kompleksowo regulująca zasady jego wykonywania jest niezbędna. Jednak wciąż pozostaje ona w sferze postulatów. Niemniej obowiązujące rozporządzenia tworzą pewne ramy prawne dla wykonywania tego zawodu.
Jednym z aktów, w których pojawia się zawód dietetyka, jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy. Dietetycy zostali tam przypisani do grupy specjalistów oraz techników i średniego personelu do spraw zdrowia.
Kolejnym istotnym dokumentem jest załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami. Rozporządzenie to wyróżnia aż pięć odrębnych stanowisk związanych z dietetyką: starszy asystent dietetyki, asystent dietetyki, młodszy asystent dietetyki, starszy dietetyk i dietetyk – każde z określonymi wymogami kwalifikacyjnymi i stażem pracy. Warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej podmiotami leczniczymi niebędącymi przedsiębiorcami są wyłącznie samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, odpowiednie jednostki budżetowe oraz jednostki wojskowe realizujące działalność leczniczą. Osoby ubiegające się o pracę w tych jednostkach na stanowisku dietetyka muszą spełniać wymogi wskazanego rozporządzenia.
Jakie są regulacje prawne zawodu dietetyka w obszarze świadczeń zdrowotnych? Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej wymienia dietetyka obok pielęgniarek, psychologa, fizjoterapeuty i lekarza jako osobę uprawnioną do realizacji wybranych świadczeń gwarantowanych.
Jak uzyskać kwalifikacje w zawodzie dietetyka?
Pełne wykonywanie zawodu dietetyka wymaga obecnie ukończenia wyższych studiów licencjackich lub magisterskich na kierunku dietetyka. W przeszłości kształcenie w tym zawodzie odbywało się również w szkołach policealnych – publicznych i niepublicznych posiadających uprawnienia szkół publicznych. Absolwent takiej szkoły uzyskiwał tytuł zawodowy dietetyka po zdaniu egzaminu zawodowego i otrzymaniu stosownego dyplomu. Warto podkreślić, że ukończenie studiów podyplomowych nie daje podstaw do uzyskania tytułu zawodowego dietetyka – zgodnie z ogólną zasadą studia podyplomowe służą jedynie podnoszeniu już posiadanych kwalifikacji, nie zaś zdobywaniu nowych tytułów zawodowych.
Brak kompleksowej regulacji prawnej oznacza w praktyce, że osoby, które ukończyły jedynie kursy lub szkolenia z zakresu dietetyki, mogą swobodnie posługiwać się tytułem „dietetyk”. Wymogi dotyczące formalnych kwalifikacji – ukończenia studiów wyższych lub szkoły policealnej i uzyskania odpowiedniego tytułu – obowiązują dziś wyłącznie osoby pracujące w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami.
Poziom wykształcenia w zakresie dietetyki ma też znaczenie przy ubieganiu się o członkostwo w organizacjach branżowych. Polskie Towarzystwo Dietetyki przyjmuje w swoje szeregi wyłącznie osoby spełniające co najmniej jeden z następujących warunków: ukończyły studia wyższe na kierunku dietetyka i uzyskały tytuł licencjata lub magistra, rozpoczęły przed 1 października 2007 r. studia w specjalności dietetyka obejmujące co najmniej 1784 godziny kształcenia i uzyskały odpowiedni tytuł, podjęły przed tą samą datą studia na kierunku technologia żywności i żywienie człowieka o specjalności żywienie człowieka i uzyskały tytuł inżyniera lub magistra inżyniera, albo ukończyły szkołę policealną i zdobyły dyplom dietetyka.
Dietetyk jako przedstawiciel zawodu medycznego
Czy dietetyk musi być wpisany do rejestru zawodów medycznych i czy można go uznać za przedstawiciela zawodu medycznego? Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, osobą wykonującą zawód medyczny jest osoba uprawniona na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych, która legitymuje się fachowymi kwalifikacjami w określonym zakresie lub dziedzinie medycyny. Czy w świetle tej definicji zawód dietetyka wpisuje się w rejestr zawodów medycznych?
Mimo braku odrębnej ustawy o dietetykach powszechnie przyjmuje się, że kategoria zawodów medycznych obejmuje zarówno zawody regulowane ustawowo, jak i te, dla których szczegółowe przepisy jeszcze nie powstały. Potwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. I SA/Sz 464/13), wskazując, że ustawodawca, definiując pojęcie osoby wykonującej zawód medyczny miał świadomość istnienia zawodów medycznych zarówno objętych odrębnymi przepisami, jak i tych pozbawionych takiej regulacji.
Kolejną przesłanką kwalifikującą dany zawód jako medyczny jest uprawnienie do udzielania świadczeń zdrowotnych. Ustawa o działalności leczniczej definiuje je jako działania zmierzające do zachowania, ratowania, przywracania lub poprawy zdrowia. Porady dietetyczne, ukierunkowane na leczenie chorób, poprawę stanu zdrowia oraz wspieranie prawidłowego funkcjonowania organizmu, mieszczą się w tej definicji.
Decydującym kryterium jest jednak posiadanie odpowiednich kwalifikacji – rozumianych jako zasób wiedzy i umiejętności niezbędny do udzielania świadczeń zdrowotnych. Wymóg ten spełnia osoba z wyższym wykształceniem na kierunku dietetyka. Potwierdzeniem jest m.in. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie specjalizacji w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia, które wymienia dietetykę wśród kierunków uprawniających do ubiegania się o tytuł specjalisty w dziedzinach związanych z ochroną zdrowia.
Reasumując – dietetyk spełniający opisane wymogi może być uznany za osobę wykonującą zawód medyczny, nawet wobec braku dedykowanej ustawy.
Kiedy regulacja zawodu dietetyka? Postulaty środowiska i prace legislacyjne
Środowisko zawodowe od wielu lat zastanawia się, kiedy wejdzie ustawa o zawodzie dietetyka. To, czy dietetyk uzyska wpis do rejestru zawodów medycznych i zasady wykonywania tego zawodu zostaną kompleksowo uregulowane, jest od dawna przedmiotem postulatów i prac legislacyjnych. W ich wyniku opracowany został projekt ustawy o niektórych zawodach medycznych i zasadach uzyskiwania tytułu specjalisty w innych dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia. Projekt ten szczegółowo określa wymagane kwalifikacje zawodowe dietetyka oraz katalog zadań, do wykonywania których uprawnione są osoby wykonujące poszczególne zawody medyczne.
Czy dietetyk ma nr prawa wykonywania zawodu? Obecnie – wobec braku stosownej ustawy – dietetyk nie posiada formalnego numeru prawa wykonywania zawodu, który jest charakterystyczny dla zawodów objętych ustawową regulacją, takich jak lekarze czy pielęgniarki. Rejestr dietetyków jako oficjalny, ogólnokrajowy rejestr zawodowy oparty na ustawie również jeszcze nie funkcjonuje.
Uzasadnieniem dla pilnego wprowadzenia kompleksowych regulacji prawnych są przede wszystkim zagrożenia związane z wykonywaniem zawodu dietetyka przez osoby pozbawione odpowiednich kwalifikacji. Zdarza się bowiem, że osoby pracujące jako dietetycy zdobywają niezbędną wiedzę dopiero po objęciu stanowiska, ucząc się zawodu w trakcie jego wykonywania. Ujednolicenie zasad dostępu do zawodu dietetyka – poprzez uchwalenie stosownej ustawy – pozwoliłoby znacząco ograniczyć ryzyko wynikające z niewystarczającego przygotowania merytorycznego.
Wykonywanie zawodu dietetyka wiąże się nie tylko ze znajomością przepisów dotyczących zawodów medycznych, ale również prawa żywnościowego, regulującego m.in. bezpieczeństwo żywności, znakowanie produktów oraz obrót suplementami diety. Wsparcie prawne w tych obszarach oferuje kancelaria GFP Legal, pomagając dietetykom, podmiotom leczniczym i przedsiębiorcom z branży żywieniowej bezpiecznie funkcjonować na styku dietetyki, medycyny i rynku spożywczego.